TRỊNH CÔNG SƠN - ƯỚC MƠ VỀ CUỘC ĐỜI

	Trời cao đất rộng, một mình tôi đi Đời như vô tận, một mình tôi Một mình tôi về với tôi… Lời bài hát như lời tự kể về cách sống của một người nhạc sĩ tài hoa Trịnh Công Sơn. Ông đã sống lặng lẽ giữa cuộc đời, lặng lẽ sáng tác, lặng lẽ cống hiến. Sinh năm 1939, tại Đăklăk. Năm 1943, ông theo gia đình chuyển về Huế. Năm 1964, ông tốt nghiệp ĐHSP Quy Nhơn khóa I và làm dạy học tại một trường Tiểu học ở Bảo Lộc (Lâm Đồng). Sau năm 1965, ông bỏ hẳn nghề dạy học, về sống và sáng tác tại Sài Gòn. Trịnh Công Sơn đến với âm nhạc bằng lòng đam mê đích thực, ông tự học, tự sáng tác, tự gắn cả cuộc đời mình với nghệ thuật. Bắt đầu từ năm 1958, với tác phẩm đầu tay Ướt mi tính đến nay, ông sáng tác hơn 600 tác phẩm. Các tác phẩm của ông chủ yếu tập trung vào 3 đề tài lớn: Tình yêu, Quê hương, Thân phận. Ngoài âm nhạc, ông còn sáng tác nhiều tác phẩm thuộc các lĩnh vực khác như: Thơ, Văn, Hội họa… Từ năm 1969, Trịnh Công Sơn đoạt các giải thưởng như: Giải thưởng Đĩa Vàng ở Nhật Bản với bài “Ngủ đi con”, Giải thưởng cho bài hát trong phim “Tội lỗi cuối cùng”, Giải Nhất của cuộc thi “Những bài hát hay nhất sau chiến tranh” với bài “Em ở nông trường, em ra biên giới”, Giải nhất cuộc thi “Hai mươi năm sau” với bài “Hai mươi mùa nắng lạ”… Từ năm 1997, ông đoạt giải thưởng lớn của Hội Nhạc sĩ cho một chuỗi bài hát: Xin trả nợ người, Sóng về đâu, Em đi bỏ lại con đường… Và có tên trong từ điển Bách Khoa Pháp… - Quan niệm sáng tác: Tôi chỉ là một tên hát rong đi qua miền đất này để hát lên những linh cảm của mình về những giấc mơ đời hư ảo… - Quan niệm sống: Sống trong đời sống cần một tấm lòng, dù không để làm gì cả, dù chỉ để… gió cuốn đi… Trịnh Công Sơn đã sống, cống hiến bằng tình yêu quê hương, yêu dân tộc, và nằm xuống trên mảnh đất Việt Nam yêu thương. ƯỚC MƠ HÒA BÌNH Tập ca khúc Thần Thoại quê hương, Tình yêu và thân phận của Trịnh Công Sơn xuất bản vào năm 1966 bao gồm những bản tình ca, thiền ca và những ca khúc viết về chiến tranh và hòa bình. Trong đó, dòng chảy khát vọng mãnh liệt nhất và tha thiết nhất về niềm ước mơ hòa bình trào dâng trong trái tim Trịnh truyền sang lòng người và cuốn hút cả một thế hệ những người trẻ tuổi miền Nam lúc bấy giờ. Trong nỗi kinh hoàng của cuộc chiến tranh dai dẳng và khốc liệt, cả Việt Nam ngập trong máu, nước mắt và khói lửa, Trịnh Công Sơn đã cho ra đời những ca khúc mang cảm xúc nồng nhiệt của một trái tim nhân ái nhạy cảm đối với quê hương đất nước, đối với dân tộc yêu tự do hòa bình. Trịnh Công Sơn hướng đến hòa bình với tư cách là một người nghệ sĩ đích thực, với tư cách là một đứa con nước Việt mang tình yêu sâu sắc đối với quê hương. Ông đã vận động hòa bình bằng âm nhạc, bằng những ngôn từ mang tiết tấu của cuộc sống. Ông bày tỏ thái độ phản đối chiến tranh, đồng cảm và chia sẻ với những con người gánh chịu những nỗi mất mát, đau thương của chiến tranh. Ông cảm nhận cuộc chiến bằng trái tim thương đời và thường người đối với quê hương, dân tộc. Hàng loạt những tập ca khúc phản chiến ra đời. Bắt đầu là tập Thần thoại quê hương, Tình yêu và thân phận (1966), tập Ca khúc da vàng (1966-1967), tập Kinh Việt Nam (1968), tập Ta phải thấy mặt trời (1970),và cuối cùng là tập Phụ khúc da vàng (1972). Tất cả là 5 tập, với 58 ca khúc, chưa kể đến những ca khúc ông sáng tác ngay trong những cuộc xuống đường cùng sinh viên học sinh. So với toàn bộ sự nghiệp sáng tác, những ca khúc phản chiến của Trịnh Công Sơn tương đối ít nhưng nó đã chắp cánh cho danh tiếng của ông vượt qua mọi giới hạn địa lý và văn minh, đã vận động lòng nhân ái con người thế chỗ chiến tranh, khiến cho những người Mỹ yêu chuộng hòa bình lên tiếng đòi chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam. Trong nước, người ta có thể nghe những bài ca phản chiến ở mọi nơi, các giảng đường ĐH Huế và Sài Gòn, phòng trà, quán cà phê,… Trịnh Công Sơn đã trở thành một hiện tượng. Hãy thử thả tâm hồn vào điệu Blue buồn đau và uất nghẹn một lần, chúng ta sẽ hiểu được tình cảm dung dị của Trịnh Công Sơn với dân tộc: Giọt nước mắt thương con, con ngủ mẹ mừng Giọt nước mắt thương sông ấp ủ rêu rong Giọt nước mắt thương đất, đất cằn cỗi bao năm Giọt nước mắt thương dân, dân mình phận long đong (Nước mắt cho quê hương – Trịnh Công Sơn) Nhạc của Trịnh Công Sơn tác động mạnh đến đời sống xã hội đương thời, như lời tâm sự của ông giành cho thanh niên lúc bấy giờ, ông giúp họ nhìn ra bản chất của cuộc chiến tranh phi nghĩa, nhìn ra được sự tàn bạo của cuộc chiến và kết quả dẫn đến hành động trốn lính hay đào ngũ, ông trở thành kẻ phá hoại tinh thần chiến đấu của binh sĩ dưới chế độ cũ. Bằng tất cả lòng yêu quê hương đất nước, Trịnh Công Sơn đã lồng vào đó ước mơ hòa bình bằng khả năng cảm nhận về quê hương và thân phận một cách mãnh liệt, quặn thắt và phẫn nộ. Cách sử dụng ca từ khéo léo, tạo ấn tượng mạnh mẽ đối với người nghe. Nơi đây tôi chờ. Nơi kia anh chờ. Trong căn nhà nhỏ mẹ cũng ngồi chờ. Anh lính ngồi chờ trên đồi hoang vu. Người tù ngồi chờ bóng tối mịt mù… … Chờ tin mừng sông chờ núi cũng chờ mong Chờ trên vừng trán mẹ thắp lên bình minh Chờ khô nước mắt chờ đá reo ca Chờ áo cơm nuôi cho những trẻ con không nhà Chờ ngày Việt Nam thống nhất cho những tình thương vỡ bờ. (Chờ nhìn quê hương sáng chói) Ước mơ hòa bình của người nhạc sĩ tài hoa đã trở thành hiện thực. Những ca khúc về lương tâm và lòng nhân ái của một người, của một thời vẫn còn mới mẻ trong các thế hệ người Việt: Rừng núi dang tay nối lại biển xa Ta đi vòng tay lớn mãi để nối sơn hà… (Nối vòng tay lớn) Trịnh Công Sơn được tôn vinh ở giải thưởng âm nhạc hòa bình thế giới (WPMA), đó món quà tuyệt vời dành cho cuộc hành trình dài 40 năm chinh phục nghệ thuật âm nhạc. ƯỚC MƠ BÀY TỎ MỘT ĐIỀU GÌ ĐÓ VỚI CUỘC ĐỜI Âm nhạc Trịnh Công Sơn là những chuỗi âm thanh dẫn dắt chúng ta vào cõi mơ của một người tình, mà không ai khác hơn là chính tác giả là người tình của nàng thơ, người tình của thiên nhiên hoa lá. Âm điệu tình yêu mang nỗi bất an, đầy xao động. Ngôn ngữ thi ca giản dị, đời thường được ông khoát vào bộ áo mới trở nên thanh thoát, lắng đọng. Từ những bài tình ca nghe xót xa, tê dại, đớn đau đến những giai điệu quê hương mượt mà, hiền lành, mộc mạc mà trong đó không thể thiếu vắng cái tôi “người tình”. Ông quan niệm: Khi bạn đang hát một bản tình ca là bạn đang muốn hát về cuộc tình của mình. Hãy hát đi, đừng e ngại, dù hạnh phúc hay dở dang thì cuộc tình ấy cũng là một phần máu thịt của bạn rồi. Trong tâm hồn Trịnh Công Sơn cuồn cuộn sóng tình, ấp ủ bao điều ưu tư muốn bày tỏ. Con người phức tạp Trịnh Công Sơn chẳng ai có thể hiểu nỗi nên ước nguyện được bày tỏ trở thành một điều tất yếu, hợp với tâm lý con người. Ông bày tỏ tình yêu trước Em, một người con gái vai gầy, gót nhỏ, môi thơm… Em hiển hiện trong cái không gian mơ hồ với nắng thủy tinh, mưa hồng, mây ưu phiền, lá xôn xao, cảm xúc tình yêu của nhạc sĩ luôn tinh khôi, trong trẻo, không chút khát vọng chiếm hữu nhưng đầy bất trắc. Em là cánh vạc bay, là cơn gió dịu dàng, là suối ngọt… Còn Tôi (Trịnh Công Sơn) là thác đổ, là đốm lửa, là hạt bụi… Trịnh Công Sơn đắm mình trong tình yêu, để được vỗ về, ông lắng nghe nhịp đập của trái tim mình để thoả sức kết những nốt nhạc thành từng tiết tấu… Ông bày tỏ tình yêu, bày tỏ vẻ đẹp đã đi qua đời mình và tự nhắc nhủ rằng “Làm sao em biết bia đá không đau… Ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau”. Ước mơ bày tỏ của Trịnh vượt qua khỏi giới hạn của ngôn từ, ông lại đi tìm, lại cho ra đời những tập hợp từ táo bạo, giàu chất suy tưởng và mang sắc thái bí ẩn của vũ trụ như: tay rong rêu, cọng buồn cỏ khô, ngón xuân nồng, phiến môi mềm, mùa xanh vội lá… Từ ngữ của Trịnh mênh mang hơi thở của đất trời. Nhờ thế khát vọng bày tỏ của ông luôn dâng trào, những giọt nước mắt nhân gian như cơn mưa nhỏ rơi trên tâm hồn mỏng manh của tác giả, ông đem về làm của riêng tư rồi phả vào trong từng ca khúc. Ông giải bày trong đó những niềm vui, nỗi buồn và lòng nhân ái, về thân phận con người giữa cuộc đời, con người đi đến với cuộc đời và về với hư vô: Bao nhiêu năm rồi còn mải ra đi, đi đâu lanh quanh cho đời mỏi mệt…như một trò đùa vô tình của tạo hóa. Trịnh Công Sơn yêu thích triết học, ông đã đưa vào ca khúc một thứ triết học nhẹ nhàng mà ai cũng có thể hiểu được như lời mẹ ru con, như câu ca dao Việt, mà rõ nét nhất là triết lý nhà Phật. Ông là một Phật tử, những câu kinh cầu an đã đưa Trịnh vào trong giấc ngủ êm đềm và như vô tình đã bước vào tâm thức ông. Ông không muốn Phật giáo là tôn giáo, ông muốn nó là một thứ triết học siêu thoát mà ai cũng cần phải học để yêu cuộc đời hơn. Trong nhạc của ông bàng bạc chút không khí triết lý nhà Phật, được ông khéo léo lồng vào, và mong muốn qua đó sẽ bày tỏ hết nỗi lòng mình về thân phận, về cái sống và sự chết. “Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi, để một mai tôi về làm cát bụi…”. Hay ca khúc “Tiến thoái lưỡng nan”: Tiến thoái lưỡng nan đi về lận đận/ Tình đôi ngập ngừng tiến thoái lưỡng nan/ Mây bay khắp xứ chân mờ cõi xa/ Vàng phai nhè nhẹ chiều hôm cửa nhà…Cụm từ “cát bụi lại trở về cát bụi” hay “đời là bể khổ” của Phật giáo phảng phất trong giai điệu của nhạc Trịnh đến cuối cuộc đời. Dàn trải từ cái buồn sướt mướt, dễ mủi lòng của cung La Thứ đến cái buồn mênh mông, trong sáng của cung Trưởng trên phím đàn. Với Trịnh Công Sơn, hoài bão và ước mơ thôi không đủ, ông cần có thời gian để thực hiện. Cuộc sống quả là ngắn ngủi, không để cho ông có đủ thời gian sống theo ước nguyện của mình, bao nhiêu tâm sự của thế gian được ông ôm ấp trong lòng, chưa kịp bày tỏ hết với cuộc đời mà sao ông đã vội vã trở về với cát bụi.